کلاس آنلاین آموزش سازدهنی

سازدهنی ؛ از اسباب بازی نوستالژیک دیروز تا ساز حرفه‌ای امروز

6 بازدید

موسیقی و سینما بی‌شک دو مسیر جدایی ناپذیر هستند. شنیدن اسم سازدهنی برای اغلب ما، تداعی کننده‌ی سکانس‌های فیلم سازدهنی ساخته‌ی امیرنادری است‌‌. روایت جذاب پسربچه‌ی بی‌ریای جنوبی که برای یک لحظه نواختن سازدهنی، خون دل ها می‌خورد… اما هیچگاه از خودمان پرسیده‌ایم که چرا؟ چه جادویی نهفته ست در آن ساز فلزی کوچک؟ اصلاً سازی واقعی ست یا یک اسباب بازی مناسب کودکان؟

 

بی‌شک ابتدایی‌ترین راه برای شناخت یک چیز، بررسی سرگذشت آن است.

سازدهنی اولین بار از کجا آمده؟

خاستگاه اولیه‌ی سازدهنی یا هارمونیکا چین می باشد. نخستین بار چینی‌ها سازی شبیه به سازدهنی امروزی به‌ نام شِنگ ساختند. این ساز از چوب گیاه بامبو ساخته میشد، به سرعت به یک ساز پرطرفدار در فرهنگ موسیقی آسیای شرقی تبدیل شد.

همچون بسیاری از فرهنگ‌ها و سنت‌های راه یافته به اروپا، شنگ نیز در قرن هجدهم توسط بازرگانانی که با اروپا تجارت می‌کردند به ساکنین این قاره معرفی شد. و خیلی زود طرفداران زیادی بدست آورد.

در حدود سال‌های ۱۸۲۰ تا ۱۸۲۱ یکی از سازندگان جوان ساز در اروپا بنام فردریک لودویگ بوشمن سازی با زبانه‌های فلزی ساخت و نامش را آئورا گذاشت.

هر چند اختراع بوشمن را می‌توان نخستین سازدهنی امروزی نامید. اما تنها قادر به تولید نت‌های محدودی بود. نت‌ها در ساز ابداعی بوشمان به صورت كروماتيک و پشت سر هم قرار داشتند.

سال ۱۸۲۵ شخصی به نام ریتا در اروپا، هارمونیکای امروزی را ساخت.

سازدهنی او ۱۰ سوراخ و دو صفحه برای زبانه ها داشت. هر سوراخ یک زبانه فلزی در هر صفحه داشت. یک صفحه هنگامی که در آن دمیده می‌شد تولید صدا می‌کرد و صفحه‌ی دیگر در هنگام بازدم. این عمل دم و بازدم در سوراخ ها باعث گردش هوا در زبانه‌ها شده و صدای ساز را بوجود می‌آورند.

نت‌هایی که سازدهنی ریتا می توانست تولید کند تا حد زیادی به سازدهنی دیاتونیک امروزی نزدیک بود.

در سال ۱۸۲۹ خط تولید انبوه سازدهنی در وین به راه انداخته شد. در تروسینگن (روستایی در آلمان) شخصی بنام مسنر به همراه عمویش در اوقات فراغت خود روی ساخت سازدهنی کار می کردند. با گذشت زمان کار آن‌ها جنبه تجاری بسیار پر سود پیدا کرد. آنچنان که اهالی دیگر این روستا همچون ماتیس هونر شغل خود را که ساعت سازی بود رها کردند و به کار تجارت و ساخت هارمونیکا روی آوردند.

هونر در آشپزخانه منزل خود به كمک همسرش و يک كارگر توانست سالی ۶۵۰ سازدهنی توليد كند. اگر چه هونر استعداد خوبی در نواختن سازدهنی نداشت اما تاجر بسیار موفقی بود. او توانست در سال ۱۸۶۲ محصولات خود را به آمریکا صادر کند. و به بزرگترین بازار سازدهنی آن زمان دست پیدا کند. و تا سال ۱۹۰۰ به همراه پنج فرزند خود آن را توسعه دهد. آنچنانکه کارخانه ی او با ۱۰۰۰ کارگر در حدود ۴ میلیون سازدهنی در سال تولید می‌کرد. سازدهنی کروماتیک که در یک طرف خود دارای کلید یا شاسی مخصوص بود. و سازدهنی را قادر می‌ساخت که تمامی نت ها را ایجاد کند توسط هونر ساخته شد.

اگر پس از خواندن تاریخچه‌ی ساز، کنجکاو شدید که سازدهنی دیاتونیک و یا کروماتیک چیست، با ما همراه باشید تا ویژگی های انواع سازدهنی را بررسی کنیم.

انواع سازدهنی:

سازدهنی جزو سازهای بادی و از خانواده‌ی ساز‌های زبانه آزاد است که به سه مدل دیاتونیک، کروماتیک و ترمولو در بازار یافت می‌شود.

سازدهنی دیاتونیک (Diatonic harmonicas) :

diatonic

معمول ترین سازدهنی برای سبک های بلوز و پا‌پ و فولک دیاتونیک میباشد. به خاطر استفاده گسترده از این نوع ساز در موسیقی بلوز، به آن سازدهنی بلوز (Blues Harp) نیز گفته می شود. سوراخ های آن حالت دو ردیفه ندارد و هر سوراخ ساز هم با عمل دمش و هم با مکش به صدا در می آید.

سازدهنی کروماتیک (Chromatic harmonicas) :

chromatic

در این نوع هم مانند سازدهنی دیاتونیک یک ردیف سوراخ وجود دارد و هر سوراخ سازدهنی هم با دمش و هم با مکش به صدا در می‌آید.

اما مهمترین ویژگی سازدهنی کروماتیک وجود اسلاید است. تیغه ای فلزی و دراز، تقریبا برابر با طول بدنه ساز که در پشت قطعه دهنی قرار می‌گیرد.

یک انتهای این تیغه فلزی که حالت گرد و برجسته دارد شستی(Button) نامیده می‌شود که معمولا در سمت راست ساز سمت نزدیک به اکتاو بالاتر قرار دارد.

وقتی نوازنده انگشتش را بر روی این شستی قرار دهد و آن را به سمت مخالف فشار دهد، نت حاصل از تمام سوراخ‌های سازدهنی نیم پرده بالاتر می رود.

مثلا نت C به نت #C و نت D به نت #D تبدیل می‌شود.

سازدهنی ترمولو (Tremolo harmonicas) :

tremolo

بارز ترین ویژگی ظاهری این نوع سازدهنی سوراخ‌های دو ردیفه آن است. در ساز دهنی ترمولو هر سوراخ تنها با عمل دمیدن هوا یا مکش هوا صدا تولید می‌کند. اگر نوازنده هر جفت سوراخی را که بر روی هم قرار دارند یک سوراخ از ردیف بالا و یک سوراخ از ردیف پایین به صورت همزمان بنوازد که معمولا به همین شیوه نواخته می شود، ارتعاش همزمان زبانه ها (Reeds) یا تیغه های فلزی این دو سوراخ که با اختلاف اندکی نسبت به یکدیگر کوک شده‌اند صدای دوگانه و لرزانی تولید می‌کند که با عنوان Tremolo Effect از آن یاد می‌شود.

به آن ساز دهنی اکو (echo harmonicas) هم می‌گویند.

این ساز دهنی در موسیقی‌های پاپ و راک آسیایی استفاده می‌شود.

 

آناتومی ساز به کنار، یادگیری و نواختنش چطوری هست؟

تمامی مطالب بالا صرفاً جهت آشنایی شما با کلیت ساز هارمونیکا بود؛ اما تا شناخت حقیقی آن، هنوز مسیر زیادی باقی ست.

شاید متداول ترین باور اشتباه درمورد هارمونیکا این موضوع ست که مانند بسیاری از سازهای بادی برای نواختن به حبس کردن تنفس نیاز دارد. همانطور که در جزئیات انواع سازدهنی اشاره شد، هارمونیکا یک ساز دو زبانه است پس برای نواختنش هم به دم و هم به بازدم احتیاج داریم.

دومین اعتقاد اشتباهی که در بین مردم رواج دارد؛ سادگی و پیش پا افتادگی آموختن ساز است. اغلب مردم تصور می‌کنند هارمونیکا چیزی بیش از یک اسباب بازی که همگان به راحتی توانایی کار با آن را پیدا می‌کنند نیست! اما برخلاف عقیده‌ی آنان، فراگیری حرفه‌ای ساز به زمانی حدود یک الی دو سال نیاز دارد.

 

کمتر پول می‌دیم، بیشتر آش میخوریم؟ یا هرچی پول می‌دیم آش میخوریم؟

شاید اولین چیزی که مردم عادی و بدون هیچ پیش‌زمینه‌ای را به سمت سازدهنی می‌کشد، جثه‌ی کوچک ساز و حمل و نقل آسانش باشد. ظرافتی که به طبع آن کاش هزینه‌ی چشم‌گیری در قیمت این ساز به وجود آورده است.

با این حال این ساز هم مانند تمامی سازها طیف گسترده‌ای از انواع قیمت ها را دارد. رنج قیمت این ساز از حدود ۳۰۰ هزار تومان شروع می‌شود و حتی به ۲۰ میلیون تومان هم می‌رسد.

 

پله‌ی آخر:

بدون شک شما هم مانند من، افراد زیادی را دیده‌اید که آموزش موسیقی را با شوق فراوان و عشق به سازی خاص شروع می‌کنند. گاهی اوقات نیز افرادی پیدا می‌شوند که از سر ناچاری به موسیقی پناه می‌آورند…

سال‌ها پیش دوستی را میشناختم که جهت بهبود حال روحی‌اش به آغوش موسیقی پناه آورد و هنوز که هنوز است به وقت خوشی و ناخوشی آنجا می‌آرامد.

آخرین گام شناخت هارمونیکا، ورود به دنیای زیبای این ساز است. ساز کوچکی که می‌تواند برای هر قشری مقرون به صرفه باشد. سازی که صدای دلنشین آن همه‌ی سبک‌های موسیقی را در بر می‌گیرد. و البته سازی که برای ما تبدیل به یک دوست بی‌بدیل می‌شود.

پس از پیدا کردن دوست خود و خرید آن از فروشگاه نواکده؛ از طریق مطلب زیر اولین گام یادگیری را طی کنید 😉

طرز گرفتن سازدهنی به صورت صحیح